Yêu cầu kỹ thuật khi đổ bê tông: Chuẩn TCVN để công trình bền vững

Yêu cầu kỹ thuật khi đổ bê tông theo TCVN 4453:1995 gồm năm nhóm việc: kiểm cốp pha và cốt thép, nhận và kiểm bê tông tại công trường, đổ và đầm đúng cách, bảo dưỡng ẩm đủ ngày, rồi lấy mẫu nghiệm thu và tháo cốp pha đúng lúc. Mỗi phần dưới đây nêu ngưỡng chính kèm điều kiện, đủ để chủ nhà, thợ và giám sát tự kiểm, và dẫn sang bài chi tiết khi cần.

1. Tầm quan trọng của kỹ thuật đổ bê tông chuẩn

Ảnh hưởng đến cường độ và tuổi thọ công trình

Cùng một mẻ bê tông đúng mác, đổ sai cách vẫn cho ra kết cấu yếu. Đổ rơi quá cao làm đá và vữa tách nhau (phân tầng), đầm thiếu để lại rỗ tổ ong, bảo dưỡng qua loa làm mặt bê tông nứt sớm. Những lỗi này làm bê tông không đạt cường độ thiết kế ở tuổi 28 ngày (ký hiệu R28), thép dễ gỉ và kết cấu xuống cấp nhanh hơn.

Các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) cần tuân thủ

Năm tiêu chuẩn dưới đây là những văn bản người làm nhà hay gặp nhất khi đổ bê tông:

Bản vẽ thiết kế và chỉ dẫn của kỹ sư luôn được ưu tiên khi ghi số khác các mốc chung trong bài.

2. Chuẩn bị toàn diện trước khi đổ bê tông

Phần lớn lỗi rỗ, lộ thép, phình cốp pha bắt nguồn từ khâu chuẩn bị. Cốp pha, cốt thép phải được nghiệm thu xong trước khi gọi xe bê tông.

Kiểm tra cốt pha (ván khuôn) và cốt thép

Đặt bê tông tươi cho ngày đổ: cần báo trạm những gì

Báo trạm đủ thông tin từ vài ngày trước để xe tới đúng mẻ, đúng nhịp:

1. Vị trí công trình and hạng mục đổ (móng, cột, dầm sàn, mái…).
2. Khối lượng: tính theo kích thước trên bản vẽ, xem cách tính ở bài cách tính khối lượng bê tông tươi.
3. Mác theo bản vẽ. Phân vân giữa hai mác thì xem bài chọn mác 250 hay mác 300.
4. Độ sụt theo cách đổ: đổ xả máng hay đổ bằng bơm (số tham khảo ở phần Kiểm tra chất lượng bê tông).
5. Ngày giờ đổ và khoảng cách mong muốn giữa các xe.
6. Có cần bơm không, kèm ảnh lối vào cho xe.

Khi đặt bê tông tươi Dufago, trạm hỗ trợ: chốt khối lượng chuyến cuối khi các chuyến đầu đã đổ, giãn cách xe theo yêu cầu, báo thời gian được đổ kể từ giờ xuất trạm, và tư vấn loại bơm qua ảnh lối vào. Xe đã xuất trạm thì vẫn tính phí kể cả khi phải hoãn đổ, nên chỉ chốt giờ xe chạy khi cốp pha, cốt thép đã nghiệm thu và thời tiết cho phép.

Kiểm tra chất lượng bê tông (trộn tay và thương phẩm)

Bê tông thương phẩm (bê tông tươi). Mỗi xe tới, kiểm trước khi cho xả:

• Phiếu giao hàng: mác, số khối, độ sụt đã đặt và giờ xuất trạm. Hỏi trạm mẻ được đổ trong bao lâu kể từ giờ xuất, vì bê tông tươi thường có phụ gia giữ độ sụt nên thời gian này tùy từng mẻ.
• Độ sụt: lấy bê tông ở đầu máng, đo bằng côn ngay tại chỗ [3]. Số tham khảo: móng nhà dân đổ xả máng thường khoảng 8–10 cm; bê tông bơm thường 12 ± 2 cm, có khi 14 ± 2 cm tùy chiều cao bơm, chiều dài ống và mật độ thép. Bản vẽ ghi độ sụt thì theo bản vẽ. Bảng tra ở bài độ sụt bê tông bao nhiêu là đạt.
• Không thêm nước cho dễ đổ. Thêm nước làm loãng hồ xi măng, bê tông yếu đi và dễ nứt, trong khi phiếu vẫn ghi mác cũ. Độ sụt lệch xa số đã đặt thì báo trạm trước khi đổ.
• Lấy mẫu ngay tại công trường từ bê tông của xe (số tổ ở phần Lấy mẫu thí nghiệm).
• Trời nắng nóng: bê tông mất nước và se mặt nhanh hơn, nên tránh để xe chờ lâu dưới nắng và ưu tiên đổ giờ mát.

Các cách kiểm nhanh khác ở bài kiểm tra chất lượng bê tông tươi tại công trường.

Bê tông trộn tay. Cấp phối phải được thiết kế và kiểm tra qua phòng thí nghiệm, không trộn theo cảm tính. Đong vật liệu và thời gian trộn phải được giám sát chặt cho từng mẻ.

Công tác sàn thao tác và thiết bị (máy đầm, bơm)

• Sàn công tác, cầu thang tạm đủ chắc để người và thiết bị đi lại an toàn trong suốt buổi đổ.
• Đầm dùi đủ số lượng, chày đầm hợp với kích thước kết cấu, có ít nhất một đầm dự phòng. Sàn mỏng cần thêm đầm bàn.
• Phương tiện đưa bê tông tới chỗ đổ: máng nghiêng, ống vòi voi, hoặc bơm.

Chọn bơm theo chỗ xe đứng được:

• Bơm cần khi xe đứng sát công trình được, mặt tiền đủ rộng để dựng chân, không vướng dây điện, mái nhà bên cạnh, và cần vươn cao hoặc xa. Xem xe bơm bê tông cần.
• Bơm ngang khi hẻm nhỏ, xe bơm cần không vào được: đặt máy bơm gần xe bồn, đi ống tới chỗ đổ. Xem xe bơm ngang cho ngõ hẹp.
• Xe bồn vào sát chỗ đổ và hạng mục thấp (móng, nền) thì có thể đổ xả máng, không cần bơm.

3. Quy trình đổ bê tông đúng kỹ thuật cho từng kết cấu

Kỹ thuật đổ bê tông cột và vách

• Đáy cột, vách: đổ trước một lớp vữa xi măng hoặc bê tông cốt liệu nhỏ, thường dày khoảng 10–20 cm, rồi đầm kỹ để chân cột không bị rỗ.
• Chiều cao rơi tự do của bê tông không quá 1,5 m để tránh phân tầng [1]. Cột cao hơn thì dùng máng hoặc ống vòi voi để hạ bê tông xuống.
• Đổ từng lớp dày khoảng 30–35 cm, đầm xong lớp này mới đổ lớp tiếp, đổ liên tục từ dưới lên.
• Dừng đổ cột cách mặt đáy dầm khoảng 3–5 cm.
• Cột, vách đổ liền khối với dầm, sàn: đổ cột, vách trước, chờ khoảng 1–2 giờ cho bê tông co ngót ban đầu rồi mới đổ dầm, sàn [1].

Mặt cột, vách có vết nứt nhỏ trong ngày đầu thường do mất nước quá nhanh; cách xử lý ở bài bê tông bị nứt 24h đầu sau khi đổ.

Kỹ thuật đổ bê tông dầm và sàn

• Đổ dầm cùng lúc với bản sàn để kết cấu liền khối [1]. Dầm cao trên 80 cm thì được đổ từng phần, với mạch ngừng bố trí hợp lý theo chỉ định của kỹ sư [1].
• Hướng đổ: bắt đầu từ chỗ xa nhất, đổ giật lùi về phía bơm hoặc chỗ cấp bê tông, để không phải đi lại trên phần vừa đổ.
• Chia mặt sàn thành các dải rộng khoảng 1–2 m, đổ và đầm, gạt phẳng hết dải này sang dải kế tiếp.
• Không để nước xi măng đọng ở góc và mép cốp pha.
• Đổ liên tục. Lớp sau phải phủ lên lớp trước khi lớp trước còn dẻo. Với bê tông không phụ gia dùng xi măng poóc lăng, thời gian ngừng cho phép khoảng 60 phút khi nhiệt độ bê tông trên 30 °C, 90 phút khi 20–30 °C và 135 phút khi 10–20 °C [1]. Bê tông tươi có phụ gia thì hỏi trạm thời gian của mẻ đó. Các bước chi tiết, cách chọn bơm và lỗi hay gặp xem ở bài quy trình đổ bê tông sàn nhà.

4. Kỹ thuật đổ bê tông móng (móng băng, móng cọc)

Bê tông móng đổ lên lớp bê tông lót sạch trên nền đất cứng [1], đổ cuốn chiếu từ xa về gần, từng lớp khoảng 30 cm, đầm kỹ và giữ nhịp xe để đổ liên tục cho xong. Mặt móng hoàn thiện phẳng, đúng cao độ và độ dốc theo thiết kế. Móng nhiều khối không đổ một lần được thì vị trí mạch ngừng phải có trong phương án thi công từ trước, không dừng tùy tiện. Cách đổ riêng cho móng đơn, móng băng, móng bè, cách chọn mác, độ sụt, số khối và xe bơm cho móng có ở bài riêng về móng.

see moreCách đổ bê tông móng nhà đúng kỹ thuật bằng bê tông tươi→

5. Công tác đầm bê tông: chìa khóa của độ đặc chắc

Nguyên tắc đầm dùi chuẩn xác

• Cắm chày đầm thẳng đứng, ngập qua lớp đang đổ và xuống lớp bên dưới khoảng 10 cm để hai lớp liền nhau.
• Đầm mỗi vị trí khoảng 20–40 giây, hoặc đến khi mặt bê tông nổi váng xi măng và không còn bọt khí. Đầm quá lâu một chỗ làm đá chìm, vữa nổi.
• Khoảng cách giữa các điểm đầm không quá 1,5 lần bán kính tác dụng của chày đầm; đi theo hàng để không bỏ sót.
• Không dùng đầm để kéo bê tông đi ngang, không chọc đầm vào cốt thép hay cốp pha.

Sử dụng đầm bàn và đầm rung (tùy kết cấu)

Đầm dùi và đầm bàn đều là đầm rung, khác nhau ở chỗ đặt: đầm dùi cắm sâu vào trong khối bê tông, đầm bàn đặt trên mặt. Đầm dùi là đầm chính cho kết cấu dày như cột, dầm, móng. Đầm bàn dùng cho kết cấu mỏng, phẳng như sàn, mặt đường, thường chạy sau đầm dùi để làm chặt và phẳng mặt.

6. Bảo dưỡng bê tông: quyết định cường độ cuối cùng

Nguyên tắc bảo dưỡng và thời điểm bắt đầu

Bắt đầu bảo dưỡng ngay khi mặt bê tông đã se lại, thường sau khoảng 2–4 giờ kể từ khi đổ, lúc nước tưới không còn làm trôi vữa. Giữ ẩm bằng cách phun sương, tưới nhẹ, hoặc phủ bao tải ẩm, bạt chuyên dụng, rơm rồi tưới cho luôn ướt.

Đà Nẵng (gồm Quảng Nam cũ) và Quảng Ngãi thuộc vùng khí hậu phía Đông Trường Sơn. Theo TCVN 8828, thời gian giữ ẩm tối thiểu cho bê tông thông thường ở vùng này là [5]:

Đây là mức tối thiểu. Trên công trường, nhiều đội giữ ẩm khoảng 7 ngày đầu, và khi trời nắng thường tưới khoảng 3 giờ một lần trong 3 ngày đầu, ban đêm ít nhất 2 lần. Đó là thực hành, nhiều hơn mức tối thiểu, có lợi khi trời nắng gió. Trong những ngày bảo dưỡng, không chất vật liệu nặng hay cho người, máy đi lại trên mặt bê tông. Hướng dẫn chi tiết ở bài tiêu chuẩn bảo dưỡng bê tông TCVN 8828.

Xử lý bê tông trong điều kiện thời tiết đặc biệt

Trời nắng nóng: che bạt hoặc lưới cho khu vực đổ, chọn giờ mát (sáng sớm, chiều tối) để đổ, và bắt đầu giữ ẩm ngay khi mặt se. Cách giữ ẩm khi nắng gắt ở bài mẹo bảo dưỡng bê tông mùa nóng.

Trời mưa: chuẩn bị sẵn bạt, che kín cốp pha và phần vừa đổ, không để nước mưa lọt vào làm tăng tỷ lệ nước/xi măng và giảm mác. Xử lý theo từng tình huống (đang đổ, vừa đổ xong, mưa lớn phải dừng) ở bài đổ bê tông trong mùa mưa.

7. Nghiệm thu công tác đổ bê tông

Kiểm tra bề mặt và độ phẳng sau khi đổ

Sau khi tháo cốp pha, mặt bê tông phải phẳng, nhẵn, không rỗ, không sứt cạnh, không lộ thép. Kiểm cao độ mặt sàn, mặt móng bằng máy thủy bình, so với bản vẽ. Rỗ nhỏ, nông thì vá được (xem câu hỏi về rỗ trong phần FAQ); rỗ sâu, lộ thép hay vết nứt rộng thì báo kỹ sư trước khi làm tiếp.

Lấy mẫu thí nghiệm và đánh giá mác (cường độ) bê tông

• Một tổ mẫu gồm 3 viên lập phương 15 × 15 × 15 cm, đúc tại công trường từ bê tông của xe.
• Số tổ: mỗi đợt đổ lấy ít nhất 1 tổ, kể cả khi khối lượng nhỏ [4]. Số tổ tăng theo khối lượng và loại kết cấu; ví dụ móng lớn trên 100 m³ thì cứ 100 m³ lấy 1 tổ [4]. Với cột, dầm, sàn, cứ khoảng 20 m³ lấy 1 tổ [1]; cọc và kết cấu khác có mốc riêng, nên hỏi kỹ sư giám sát số tổ trước ngày đổ.
• Tuổi nén: có thể nén ở 3 ngày, 7 ngày để theo dõi, nhưng 28 ngày là tuổi nghiệm thu.
• Thế nào là đạt: cường độ trung bình của từng tổ không thấp hơn mác thiết kế, và không viên nào dưới 85% mác thiết kế [1].

Kết quả nén không đạt thì xử lý thế nào ở bài kiểm tra cường độ chịu nén bê tông.

see moreTiêu chuẩn lấy mẫu bê tông: Hướng dẫn chi tiết từ A-Z→

FAQ (Các câu hỏi thường gặp)

1: Nên đổ bê tông tươi hay bê tông trộn tại chỗ?

Nên dùng bê tông tươi khi xe vào được và khối lượng từ vài khối trở lên. Bê tông tươi trộn theo cấp phối ở trạm nên chất lượng đồng đều giữa các xe, đổ nhanh nên dễ đổ liên tục, và có phiếu giao hàng để đối chiếu. Trộn tại chỗ chỉ hợp với khối lượng nhỏ hoặc chỗ xe không tới được, và phải giám sát chặt cấp phối, thời gian trộn. So sánh đầy đủ ở bài whether to use ready-mixed or site-mixed concrete.

2: Sau bao lâu thì có thể tháo cốp pha?

Tùy loại cốp pha, và luôn tính theo cường độ bê tông đã đạt chứ không chỉ theo số ngày.

Cốp pha thành (thành cột, thành vách, thành dầm, thành móng) chỉ giữ hình, không đỡ tải. Tháo khi bê tông đã đủ cứng để mặt và góc cạnh không bị sứt, không dính theo cốp pha [1].

Cốp pha đáy và cột chống của dầm, sàn là cốp pha chịu lực. Khi chưa chất tải lên trên, chỉ tháo khi bê tông đạt cường độ tối thiểu theo khẩu độ (nhịp) [1]:

Số ngày là mốc tham khảo cho bê tông chưa xét phụ gia. Muốn tháo sớm hơn thì phải có kết quả nén mẫu cho thấy bê tông đã đạt cường độ trong bảng. Tháo xong mà sắp chất tải (xây tường, chất vật liệu, đổ sàn tầng trên) thì hỏi kỹ sư trước, vì mốc trên chỉ áp dụng khi chưa chất tải. Ô văng, ban công dạng công xôn, sê nô không theo bảng này: chỉ tháo cột chống và cốp pha đáy khi bê tông đạt đủ mác thiết kế và đã có đối trọng chống lật [1].

see moreTháo cốp pha: Tiêu chuẩn & thời gian tháo đúng cho sàn, dầm, cột→

3: Xử lý mạch ngừng bê tông như thế nào cho đúng kỹ thuật?

Mạch ngừng là chỗ bê tông mới nối vào bê tông cũ đã bắt đầu đông cứng. Vị trí mạch ngừng do kỹ sư chỉ định, đặt ở chỗ kết cấu chịu lực nhỏ, không dừng tùy tiện. Đã ngừng quá thời gian cho phép (xem phần Kỹ thuật đổ bê tông dầm và sàn) thì phải chờ bê tông cũ đủ cứng mới đổ tiếp, không đổ chồng lên khi bê tông đang ninh kết dở. Trước khi đổ tiếp: đục bỏ lớp vữa yếu, làm nhám, rửa sạch bụi, tưới ẩm mặt bê tông cũ, rồi quét một lớp hồ xi măng hoặc vữa có phụ gia liên kết và đầm kỹ chỗ nối. Chi tiết ở bài mạch ngừng bê tông.

4: Làm gì nếu bê tông bị rỗ sau khi tháo cốp pha?

Rỗ nhẹ (nông, không thấy thép): đục bỏ phần bê tông yếu, làm sạch, tưới ẩm rồi vá bằng vữa xi măng polyme hoặc vữa sửa chữa không co ngót. Rỗ nặng (sâu, thấy đá rời hoặc lộ thép): cần đánh giá của kỹ sư kết cấu trước khi xử lý; cách làm có thể là đục sâu rồi đổ bù bằng bê tông mác cao hơn có phụ gia liên kết, hoặc bơm vữa áp lực. Cách nhận biết và đánh giá mức rỗ ở bài bê tông bị rỗ tổ ong.

5: Yêu cầu kỹ thuật bê tông cho dự án ven biển Đà Nẵng có gì đặc biệt?

Hơi muối và ion clo làm thép trong bê tông dễ gỉ, nên công trình gần biển cần bê tông đặc chắc hơn và lớp bảo vệ dày hơn. Mác bê tông, tỷ lệ nước/xi măng và chiều dày lớp bê tông bảo vệ do thiết kế quy định theo TCVN 9346:2012 về bảo vệ chống ăn mòn trong môi trường biển [6]. Khi thi công:

• giữ đúng chiều dày lớp bảo vệ bằng con kê, không thêm nước vào bê tông;
• kiểm hàm lượng ion clo (Cl⁻) trong cát nếu trộn tại chỗ;
• bảo dưỡng ẩm cộng thêm 1 ngày đêm khi công trình nằm trong vòng 1 km tính từ mép nước biển, nếu thiết kế không ghi khác [5].

Đặt bê tông tươi và bơm cho ngày đổ ở Đà Nẵng (gồm Quảng Nam cũ) và Quảng Ngãi

Bê tông Dufago cung cấp bê tông tươi và bơm bê tông (bơm cần, bơm ngang) cho công trình ở Đà Nẵng (gồm cả khu vực Quảng Nam cũ) và Quảng Ngãi. Dufago có chứng nhận sản phẩm bê tông thương phẩm phù hợp tiêu chuẩn quốc gia.

Để nhận báo giá và lên lịch xe cho ngày đổ, gửi cho Dufago:

• vị trí công trình và hạng mục đổ;
• khối lượng (hoặc kích thước cấu kiện);
• mác và độ sụt;
• ngày giờ dự kiến đổ;
• có cần bơm không;
• ảnh lối vào cho xe (độ rộng đường, hẻm).

Giá bê tông các mác xem ở bảng báo giá bê tông tươi Dufago.